Tay

Tay sau

Triceps brachii

Còn gọi là: tay sau, bắp tay sau, triceps brachii

Cơ bắp tay sau (triceps brachii) chiếm khoảng hai phần ba khối lượng cơ bắp của cánh tay trên. Nó gồm ba đầu cơ: đầu dài (long head), đầu ngoài (lateral head) và đầu trong (medial head). Cả ba đầu cùng hội tụ tại cùi chỏ để duỗi thẳng cánh tay, nhưng chỉ có đầu dài vắt qua khớp vai.

Mặt trước
Mặt sau
Nhóm cơ bắp tay sau được làm nổi bật trên cả mặt trước và sau cơ thể.

Giải phẫu bắp tay sau

Cơ tam đầu cánh tay là cơ duỗi chính của khớp khuỷu. Đầu ngoài và đầu trong xuất phát từ mặt sau xương cánh tay; đầu dài xuất phát từ củ dưới ổ chảo xương bả vai. Cả ba đầu hợp nhất thành một gân chung bám vào mỏm khuỷu của xương trụ.

Bởi vì chỉ có đầu dài vắt qua khớp vai, nó sẽ được kéo căng tối đa khi cánh tay giơ cao qua đầu. Đây là lý do khoa học tại sao các bài duỗi tay sau qua đầu (overhead extensions) kích hoạt đầu dài mạnh mẽ hơn các bài đẩy cáp xuống (pushdowns).

Đầu ngoài tạo nên hình móng ngựa đặc trưng khi nhìn từ mặt bên. Đầu trong nằm sâu bên dưới, hoạt động tích cực trong mọi chuyển động duỗi khuỷu bất kể vị trí của cánh tay hay góc độ cổ tay.

PhầnChức năng
Long headĐầu dài (long head). Phần cơ lớn nhất, vắt qua khớp vai. Được kéo căng và kích thích tối đa bằng các bài duỗi tay qua đầu.
Lateral headĐầu ngoài (lateral head). Nằm ở mặt ngoài cánh tay, tạo khối hình móng ngựa rõ rệt. Kích hoạt mạnh qua các bài đẩy cáp xuống (pushdown).
Medial headĐầu trong (medial head). Nằm sâu ở phần dưới gần cùi chỏ. Hoạt động bền bỉ trong mọi chuyển động duỗi khuỷu tay.
Nguyên ủy
Đầu dài: củ dưới ổ chảo xương bả vai. Đầu ngoài: mặt sau xương cánh tay, phía trên rãnh thần kinh quay. Đầu trong: mặt sau xương cánh tay, phía dưới rãnh thần kinh quay.
Bám tận
Mỏm khuỷu của xương trụ.

Chức năng của bắp tay sau

  • Duỗi khớp khuỷu — duỗi thẳng cánh tay (cả 3 đầu cơ).
  • Duỗi khớp vai — kéo cánh tay ra sau (chỉ riêng đầu dài).
  • Khép khớp vai — ép cánh tay vào mạn sườn (đầu dài).
  • Ổn định khớp vai khi cánh tay chịu tải trọng nặng.

Bài tập bắp tay sau tốt nhất

Bài tậpDụng cụVai tròCấp độLý do
Close-grip bench pressTạ đònChínhTrung cấpBài tập duỗi tay sau chịu tải trọng lớn nhất. Độ rộng tay bằng vai bảo vệ cổ tay và dồn lực vào tay sau.
Overhead cable extensionMáy kéo cáp + dây thừngChínhMới bắt đầuTách dây thừng ở đáy động tác giúp đạt biên độ khóa khuỷu trọn vẹn và kích hoạt mạnh đầu ngoài.
Skull crusherMáy kéo cápChínhTrung cấpĐặt đầu dài vào trạng thái kéo căng tối đa dưới lực căng liên tục. Động tác số một để xây dựng kích thước đầu dài.
Rope pushdownĐòn tạ EZChínhMới bắt đầuNằm duỗi tay sau (skull crusher). Hạ tạ hơi qua khỏi đỉnh đầu thay vì trán để giữ lực căng liên tục lên đầu dài.
Weighted dip (upright)Xà képChínhNâng caoThân người thẳng đứng và khuỷu tay khép sát sườn chuyển trọng tâm áp lực từ cơ ngực sang tay sau.
Single-arm overhead extensionTrọng lượng cơ thểChínhMới bắt đầuHít đất tay kim cương (diamond push-up). Biến thể hít đất cô lập tay sau tuyệt vời có thể tập ở bất kỳ đâu.
Diamond push-upTạ đơnPhụMới bắt đầuDuỗi tay qua đầu một tay giúp chỉnh sửa sự mất cân đối sức mạnh và kích thước giữa hai tay.

Cách tập luyện bắp tay sau

Hiệp mỗi tuần

10–18 hiệp chất lượng

Khoảng rep

8–12 lần cho bài đẩy nặng, 10–15 lần cho bài tập cáp và duỗi qua đầu

Tần suất

2 buổi mỗi tuần

  • Mọi bài đẩy ngực và đẩy vai đều đòi hỏi tay sau duỗi khuỷu. Hãy tính khối lượng gián tiếp này để không bị tập quá tải khớp khuỷu.
  • Bắt buộc phải có một bài tập duỗi tay qua đầu (overhead extension) trong tuần để kích thích trọn vẹn đầu dài.
  • Khóa thẳng khuỷu tay có kiểm soát ở điểm co cơ đỉnh để kích hoạt tối đa các sợi cơ, nhưng không giật mạnh khớp.

Giãn cơ & độ linh hoạt

Overhead triceps stretch

Giơ một tay lên cao, gập cùi chỏ ra sau đầu, dùng tay kia nhẹ nhàng kéo cùi chỏ về phía sau. Giữ trong 30 giây mỗi bên.

Behind-the-back towel stretch

Tựa cùi chỏ lên mặt bàn hoặc ghế tập với hai tay chắp sau gáy, hạ ngực xuống để kéo căng đầu dài qua khớp vai.

Lỗi thường gặp

Chỉ tập bài đẩy cáp xuống (pushdown)

Đẩy cáp khi cánh tay khép sát sườn không thể kéo căng đầu dài. Nếu bạn chỉ tập pushdown, 1/2 khối lượng cơ bắp tay sau của bạn sẽ không bao giờ phát triển tối đa.

Banh cùi chỏ sang hai bên khi tập skull crusher

Để khuỷu tay mở rộng sang hai bên sẽ chuyển áp lực thành bài đẩy ngực hẹp và gây xoắn khớp khuỷu. Giữ hai cùi chỏ song song hướng về phía trước.

Khóa khớp khuỷu tay quá giật cục

Giật mạnh cùi chỏ khi tạ nặng sẽ làm tổn thương mỏm khuỷu và gân cơ tam đầu. Hãy duỗi thẳng có kiểm soát và cảm nhận sự siết cơ.

Câu hỏi thường gặp về bắp tay sau

Tại sao tay sau lại quyết định kích thước cánh tay nhiều hơn tay trước?
Về mặt giải phẫu, cơ bắp tay sau có ba đầu cơ và chiếm khoảng 60–65% tổng khối lượng cơ bắp của cánh tay trên. Nếu mục tiêu của bạn là có cánh tay to vạm vỡ, tập trung phát triển tay sau sẽ mang lại hiệu quả thị giác nhanh hơn tay trước.
Tại sao bài duỗi tay qua đầu (overhead extension) lại quan trọng?
Đầu dài là phần duy nhất vắt qua khớp vai. Nâng cánh tay qua đầu giúp kéo căng nó tối đa, và cơ bắp chịu tải ở trạng thái kéo căng tạo ra tín hiệu kích thích phì đại mạnh mẽ nhất. Khi cánh tay để dọc sườn, đầu dài đã bị thu ngắn và đóng góp ít hơn.
Nên tập tay sau mấy lần một tuần?
Hai lần một tuần là phù hợp cho phần lớn người tập. Phân bổ 10–18 hiệp chất lượng qua các buổi, và nhớ rằng mọi bài bench press, overhead press và dips đều đã đóng góp vào tổng khối lượng này.
Làm thế nào để bảo vệ cùi chỏ không bị đau khi tập tay sau?
Khởi động kỹ bằng máy kéo cáp trước khi vào các bài tạ tự do nặng như skull crusher. Dùng thanh đòn zic-zac (EZ bar) thay cho thanh đòn thẳng để giảm áp lực xoắn lên cổ tay và khớp khuỷu.

Tài liệu tham khảo

Trang này chứa thông tin giáo dục thể chất chung. Đây không phải lời khuyên y khoa và không thay thế việc khám chữa bệnh. Nếu bạn bị đau hoặc chấn thương, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi thay đổi chế độ tập luyện.